Skip to main content

Posts

न्यायाचा प्रवास... २३ दिवसांच्या बाळासाठी लढलेली एक लढाई

काही खटले कायद्याच्या पुस्तकात संपतात. काही न्यायालयाच्या आदेशात संपतात. पण काही खटले असे असतात, जे मनात कायमचे घर करून राहतात. ही त्यापैकीच एक गोष्ट... एक तरुण... दलित समाजातील. एक तरुणी... आपल्या कुटुंबाविरुद्ध जाऊन प्रेमविवाह करणारी. दोघांनी एकमेकांचा हात धरला आणि आयुष्यभर साथ देण्याची शपथ घेतली. पण प्रेमाच्या या निर्णयाची किंमत त्यांना फार मोठी मोजावी लागली. रागाच्या भरात मुलीच्या घरच्यांनी पोलिसांत तक्रार दिली की, "मुलीने घरातील सोन्याचे दागिने चोरून नेले आहेत." तक्रार दाखल झाली... पण त्यानंतर संपूर्ण एक वर्ष... ना तपास, ना चौकशी, ना अटक, ना नोटीस. जणू ती तक्रार पोलिसांच्या कपाटात धूळ खात पडून राहिली. दरम्यान त्या दोघांचा संसार फुलला. एका गोंडस बाळाचा जन्म झाला. पण त्या बाळाला या जगात येऊन अवघे तेवीस दिवस झाले असतानाच, एका जुन्या तक्रारीला अचानक जीव आला. एक वर्ष शांत बसलेली यंत्रणा अचानक जागी झाली. कोणतीही पूर्वसूचना नाही. कोणतीही नोटीस नाही. कोणतेही समन्स नाही. थेट गुन्हा दाखल... आणि अचानक अटक. ज्या आईचे काही दिवसांपूर्वीच सिझेरियन झाले होते, ती पोलिसांच्या ...
Recent posts

हौसिंग सोसायटी सभासद : हक्क, कर्तव्ये व जबाबदाऱ्या

भारतातील सहकार चळवळीने सामाजिक आणि आर्थिक विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. महाराष्ट्र राज्यात सहकारी गृहनिर्माण संस्थांची संकल्पना विशेषतः शहरीकरणाच्या वाढत्या वेगामुळे अधिक बळकट झाली आहे. आज लाखो नागरिक सहकारी गृहनिर्माण संस्थांमध्ये वास्तव्यास असून त्यांच्या दैनंदिन जीवनाशी या संस्थांचा जवळचा संबंध आहे. सहकारी गृहनिर्माण संस्था ही केवळ इमारतीची देखभाल करणारी यंत्रणा नसून ती लोकशाही, पारदर्शकता, परस्पर सहकार्य आणि सामूहिक जबाबदारी या तत्त्वांवर चालणारी संस्था आहे. या संस्थेचा केंद्रबिंदू म्हणजे तिचा सभासद. त्यामुळे प्रत्येक सभासदाने आपल्या हक्कांची जाणीव ठेवणे आणि त्याचवेळी आपल्या कर्तव्यांचे प्रामाणिकपणे पालन करणे अत्यंत आवश्यक आहे. महाराष्ट्रातील सहकारी गृहनिर्माण संस्थांचे प्रशासन प्रामुख्याने महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६०, महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, १९६१, आदर्श उपविधी (मॉडेल बायलॉज), तसेच आवश्यकतेनुसार महाराष्ट्र मालकी हक्क सदनिका अधिनियम, १९६३ (MOFA) आणि स्थावर मालमत्ता (विनियमन व विकास) अधिनियम, २०१६ (RERA) यांच्या अधीन राहून चालते. या सर्व कायद्यांचा उद्देश सभ...

सहकारी गृहनिर्माण संस्थांसाठी नवीन नियमावली : बदल, परिणाम आणि भविष्याचा वेध

महाराष्ट्रातील सहकारी गृहनिर्माण संस्था या केवळ निवासी इमारतींचे व्यवस्थापन करणाऱ्या संस्था नसून सहकार, लोकशाही, पारदर्शकता आणि सामूहिक जबाबदारी या तत्त्वांवर उभारलेल्या सामाजिक संस्था आहेत. राज्यातील लाखो कुटुंबांचे दैनंदिन जीवन या संस्थांशी निगडित आहे. या संस्थांचे व्यवस्थापन महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६० आणि महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, १९६१ यांच्या आधारे चालते. बदलत्या काळानुसार गृहनिर्माण संस्थांसमोर निर्माण झालेल्या नवीन आव्हानांचा विचार करून महाराष्ट्र शासनाने दि. १८ जून २०२६ रोजी महाराष्ट्र सहकारी संस्था (सुधारणा) नियम, २०२६ अधिसूचित केले. या सुधारणांद्वारे नियमांमध्ये प्रकरण अकरा-ब समाविष्ट करण्यात आले असून नियम १०६(क)-१ ते १०६(क)-१४ द्वारे सहकारी गृहनिर्माण संस्थांसाठी स्वतंत्र प्रक्रियात्मक चौकट निर्माण करण्यात आली आहे. तसेच अधिनियमातील कलम १५४(ब) मालिकेतील तरतुदींच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी आवश्यक नियमात्मक आधार देण्यात आला आहे. या सुधारणांचा उद्देश केवळ नवीन नियम लागू करणे नसून संस्थांचे प्रशासन अधिक पारदर्शक, उत्तरदायी, तंत्रज्ञानाभिमुख आणि सभासदकेंद्रित करणे ह...

सोसायटी पुनर्विकासाचा समझोता लेख बनवताना घ्यावयाची काळजी

आजच्या घडीला महाराष्ट्रात जुन्या आणि जीर्ण झालेल्या गृहनिर्माण संस्थांच्या पुनर्विकासाला मोठी गती मिळत आहे. वाढते शहरीकरण, आधुनिक सुविधा, सुरक्षित बांधकाम आणि मालमत्तेच्या मूल्यात होणारी वाढ यामुळे अनेक संस्था पुनर्विकासाचा पर्याय स्वीकारत आहेत. परंतु, पुनर्विकासाच्या अनेक प्रकल्पांमध्ये विकासक आणि सभासद यांच्यात निर्माण होणारे वाद, प्रकल्पातील विलंब, आर्थिक नुकसान आणि न्यायालयीन खटले यामागील प्रमुख कारण म्हणजे पुनर्विकासाच्या सुरुवातीला तयार करण्यात आलेला अपुरा, अस्पष्ट किंवा एकतर्फी समझोता लेख. म्हणूनच समझोता लेख हा केवळ प्राथमिक करार नसून संपूर्ण पुनर्विकास प्रक्रियेचा भक्कम पाया आहे. या दस्तऐवजामध्ये सभासदांचे हक्क, विकासकाच्या जबाबदाऱ्या आणि भविष्यातील संभाव्य वाद टाळण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व अटी स्पष्टपणे नमूद करणे अत्यंत आवश्यक आहे.  समझोता लेख आणि विकास करार यांतील फरक प्रत्येक सभासदाने समजून घेणे आवश्यक आहे. समझोता लेख हा प्रारंभिक सामंजस्याचा दस्तऐवज असतो, तर विकास करार हा कायदेशीरदृष्ट्या बंधनकारक करार असतो. त्यामुळे समझोता लेखातील प्रत्येक लाभदायक अट पुढे होणाऱ्या व...

थकबाकीदार सभासदाविरुद्ध कायदेशीर कारवाई : सहकारी गृहनिर्माण संस्थांनी कायदा हातात न घेता कायद्याचा मार्ग स्वीकारावा

सहकारी गृहनिर्माण संस्था ही केवळ इमारतीचे व्यवस्थापन करणारी संस्था नसून सहकार, लोकशाही, पारदर्शकता आणि परस्पर विश्वास या तत्त्वांवर उभी असलेली एक सामाजिक संस्था आहे. अशा संस्थेच्या दैनंदिन कामकाजासाठी प्रत्येक सभासदाने आपापला आर्थिक वाटा वेळेवर उचलणे अत्यावश्यक असते. संस्थेची देखभाल, स्वच्छता, सुरक्षा व्यवस्था, लिफ्टची देखभाल, पाणीपुरवठा, सामान्य वीजबिल, विमा, दुरुस्ती, कर्मचारी वेतन, सिंकिंग फंड आणि इतर खर्च हे सर्व सभासदांकडून नियमितपणे मिळणाऱ्या देखभाल शुल्कावर अवलंबून असतात. त्यामुळे एखादा किंवा काही सभासद जाणीवपूर्वक किंवा निष्काळजीपणामुळे थकबाकी ठेवत असतील, तर त्याचा परिणाम केवळ संस्थेच्या आर्थिक स्थितीवरच होत नाही, तर प्रामाणिकपणे शुल्क भरणाऱ्या सभासदांवरही अतिरिक्त आर्थिक भार पडतो. आज अनेक गृहनिर्माण संस्थांमध्ये थकबाकी ही सर्वात गंभीर समस्या बनली आहे. काही वेळा सभासदांकडून आर्थिक अडचणीमुळे शुल्क भरले जात नाही, तर काही वेळा संस्थेच्या कामकाजाविषयी नाराजी व्यक्त करण्यासाठी किंवा वाद निर्माण करण्यासाठी जाणीवपूर्वक देखभाल शुल्क थांबवले जाते. मात्र कोणतेही कारण असले तरी कायद्याच्या...

लेखापरीक्षण : सोसायटीच्या पारदर्शक कारभाराचा आरसा

गृहनिर्माण संस्था ही केवळ इमारतीचे व्यवस्थापन करणारी संघटना नसून ती सभासदांच्या आर्थिक, सामाजिक आणि प्रशासकीय हितसंबंधांचे रक्षण करणारी एक महत्त्वाची संस्था आहे. प्रत्येक सभासद दरमहा देखभाल शुल्क, दुरुस्ती निधी, सिंकिंग फंड, मालमत्ता कर, पाणीपट्टी यांसारख्या विविध शुल्कांच्या स्वरूपात संस्थेकडे आर्थिक योगदान देत असतो. या निधीचा वापर योग्य प्रकारे, पारदर्शकपणे आणि कायद्याच्या चौकटीत होत आहे की नाही, याची खात्री करण्यासाठी लेखापरीक्षण अर्थात ऑडिट ही प्रक्रिया अत्यंत महत्त्वाची ठरते. अनेकदा गृहनिर्माण संस्थांमध्ये लेखापरीक्षण ही केवळ कायद्याने घालून दिलेली वार्षिक औपचारिकता असल्याची धारणा आढळून येते. मात्र प्रत्यक्षात लेखापरीक्षण हे संस्थेच्या आर्थिक आरोग्याचे परीक्षण करणारे प्रभावी साधन आहे. ज्या प्रकारे एखादी व्यक्ती आपल्या आरोग्याची नियमित तपासणी करून संभाव्य आजारांपासून स्वतःचे संरक्षण करते, त्याचप्रमाणे संस्था देखील नियमित लेखापरीक्षणाद्वारे आर्थिक त्रुटी, गैरव्यवहार आणि प्रशासकीय कमतरता यांचा शोध घेऊन भविष्यातील अडचणी टाळू शकते. महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, 1960 च्य...

घोषणापत्रातील (Deed of Declaration) अन्यायकारक अटी : फ्लॅटधारकांच्या हक्कांवर घाला की विकासकांचा अतिरेक?

घर हे प्रत्येक व्यक्तीच्या आयुष्यातील सर्वात महत्त्वाचे स्वप्न असते. आपल्या आयुष्यभराच्या कष्टाची कमाई खर्च करून नागरिक घर खरेदी करतात. घर खरेदी करताना फ्लॅटधारक अनेक कायदेशीर कागदपत्रांवर स्वाक्षऱ्या करतात. यामध्ये विक्री करार, ताबा पत्र, सोसायटीशी संबंधित कागदपत्रे आणि घोषणापत्र (Deed of Declaration) यांचा समावेश असतो. परंतु अनेक वेळा या कागदपत्रांमधील काही अटी इतक्या गुंतागुंतीच्या आणि तांत्रिक स्वरूपाच्या असतात की सामान्य नागरिक त्यांचे परिणाम समजून घेऊ शकत नाहीत. विशेषतः घोषणापत्रामध्ये समाविष्ट करण्यात येणाऱ्या काही अटी भविष्यातील FSI, TDR आणि विकास हक्कांबाबत फ्लॅटधारकांच्या हिताला बाधा पोहोचविणाऱ्या असल्याचे दिसून येत आहे. त्यामुळे हा विषय आज राज्यातील लाखो फ्लॅटधारकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा बनला आहे. घोषणापत्राचे स्वरूप आणि महत्त्व घोषणापत्र (Deed of Declaration) हा महाराष्ट्र अपार्टमेंट ओनरशिप ॲक्ट अंतर्गत तयार केला जाणारा महत्त्वाचा दस्तऐवज आहे. या दस्तऐवजात प्रकल्पाची माहिती, अपार्टमेंटधारकांचे हक्क, सामायिक सुविधा, व्यवस्थापनाची पद्धत आणि इतर अनेक बाबी नमूद केलेल्या असतात. ...