Skip to main content

Posts

व्यवस्थापन समितीने नियमबाह्य निर्णय घेतल्यास सभासदांनी भूमिका

सहकारी गृहनिर्माण संस्थेचा कारभार हा व्यवस्थापन समितीच्या मनमानी पद्धतीने चालणारा नसून महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, १९६०, महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, १९६१ तसेच संस्थेच्या नोंदणीकृत उपविधींच्या चौकटीत चालतो. व्यवस्थापन समितीला संस्थेच्या दैनंदिन प्रशासनाचे अधिकार असले तरी हे अधिकार कायदा, नियम, उपविधी आणि सर्वसाधारण सभेच्या वैध निर्णयांच्या अधीन असतात. त्यामुळे व्यवस्थापन समितीने नियमबाह्य, मनमानी किंवा सभासदांच्या हक्कांवर प्रतिकूल परिणाम करणारा निर्णय घेतल्यास सभासदांनी त्याकडे दुर्लक्ष न करता कायदेशीर आणि संस्थात्मक मार्गाने त्याला आव्हान देणे आवश्यक आहे. सर्वप्रथम सभासदाने संबंधित निर्णयाची किंवा ठरावाची अधिकृत प्रत मिळविणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. व्यवस्थापन समितीच्या बैठकीचे इतिवृत्त, बैठकीचा अजेंडा, ठराव, संबंधित पत्रव्यवहार, आर्थिक कागदपत्रे आणि इतर आवश्यक नोंदी यांची मागणी लेखी स्वरूपात करावी आवश्यक असल्यास माहिती अधिकार कायद्याचा वापर करावा. कोणता निर्णय कोणत्या कायदा, नियम किंवा उपविधीच्या विरोधात आहे, हे स्पष्ट झाल्याशिवाय पुढील कायदेशीर कार्यवाही प्रभावीपणे करता येत न...
Recent posts

रेरा आणि हौसिंग सोसायटी : फ्लॅटधारकांना मिळणारे संरक्षण

आजच्या काळात स्वतःचे घर असणे हे प्रत्येकाचे स्वप्न असते. हे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी अनेक जण आयुष्यभराची बचत, कर्ज किंवा इतर आर्थिक साधनांचा वापर करून फ्लॅट खरेदी करतात. मात्र फ्लॅट खरेदी केल्यानंतर बिल्डरकडून होणारा विलंब, अपूर्ण सुविधा, बांधकामातील दोष, करारातील अटींचे उल्लंघन, सोसायटी स्थापन करण्यास टाळाटाळ किंवा मालमत्तेचे हक्क हस्तांतरित न करणे अशा अनेक समस्यांना फ्लॅटधारकांना सामोरे जावे लागते. अशा परिस्थितीत रेरा आणि हौसिंग सोसायटी ही फ्लॅटधारकांच्या हक्कांच्या संरक्षणासाठी महत्त्वाची कायदेशीर साधने ठरतात. रिअल इस्टेट (रेग्युलेशन अँड डेव्हलपमेंट) ॲक्ट, २०१६ अर्थात रेरा कायदा लागू झाल्यानंतर बांधकाम क्षेत्रामध्ये पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व वाढविण्याचा प्रयत्न झाला आहे. रेरा अंतर्गत पात्र प्रकल्पांची नोंदणी करणे, प्रकल्पाची माहिती जाहीर करणे आणि घर खरेदीदारांना आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देणे ही प्रवर्तकाची जबाबदारी आहे. त्यामुळे फ्लॅट खरेदी करण्यापूर्वी ग्राहकाला प्रकल्पाची रेरा नोंदणी, मंजूर आराखडा, बांधकामाची स्थिती, अपेक्षित पूर्णता तारीख आणि इतर महत्त्वाची माहिती तपासता येते. ...

कपिल सिब्बल : कायद्याच्या क्षेत्रातून राष्ट्रीय राजकारणाच्या केंद्रस्थानी पोहोचलेला बहुआयामी प्रवास

भारतीय सार्वजनिक जीवनात काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात की त्यांची ओळख केवळ एका क्षेत्रापुरती मर्यादित राहत नाही. कायदा, राजकारण, संसद, शिक्षण, तंत्रज्ञान, सार्वजनिक धोरण आणि सामाजिक प्रश्न या विविध क्षेत्रांमध्ये आपला ठसा उमटविणाऱ्या व्यक्तींमध्ये ज्येष्ठ विधिज्ञ आणि राज्यसभा सदस्य कपिल सिब्बल यांचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. एका बाजूला सर्वोच्च न्यायालयातील अत्यंत अनुभवी वरिष्ठ वकील, तर दुसऱ्या बाजूला केंद्रीय मंत्री म्हणून देशाच्या शिक्षण, विज्ञान-तंत्रज्ञान, दूरसंचार आणि कायदा क्षेत्रात काम करणारे राजकारणी अशी त्यांची दुहेरी ओळख आहे. ८ ऑगस्ट १९४८ रोजी पंजाबमधील जालंधर येथे जन्मलेल्या कपिल सिब्बल यांनी शिक्षण, कायदा आणि सार्वजनिक जीवनाचा प्रदीर्घ प्रवास केला. दिल्ली विद्यापीठातील सेंट स्टीफन्स कॉलेजपासून हार्वर्ड लॉ स्कूलपर्यंतचे शिक्षण, त्यानंतर वकिलीतील यश, भारताचे अतिरिक्त सॉलिसिटर जनरल म्हणून काम, सर्वोच्च न्यायालय बार असोसिएशनचे अध्यक्षपद, संसदेत प्रवेश आणि केंद्र सरकारमधील महत्त्वाची मंत्रिपदे या प्रत्येक टप्प्यावर त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची वेगळी बाजू समोर आली. वकिलीची पार्श्व...

सोसायटीचे उपविधी : सभासदांचे हक्क, कर्तव्ये आणि जबाबदाऱ्या

हौसिंग सोसायटीमध्ये फ्लॅट खरेदी केल्यानंतर व्यक्ती केवळ फ्लॅटची मालक राहत नाही, तर ती सोसायटीची सभासदही बनते. त्यामुळे प्रत्येक सभासदाला काही हक्क प्राप्त होतात, तर काही कर्तव्ये व जबाबदाऱ्या पार पाडाव्या लागतात. या सर्व बाबी समजून घेण्यासाठी सोसायटीचे नोंदणीकृत उपविधी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. उपविधी म्हणजे सोसायटीच्या कारभारासाठी तयार केलेली नियमावली असून ती महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, नियम आणि इतर लागू कायद्यांच्या अधीन असते. महाराष्ट्रातील २०१४ च्या आदर्श उपविधींमध्ये उपविधी क्र. २२ हा सभासदांच्या अधिकारांशी संबंधित आहे. त्यामध्ये सक्रिय सभासद संबंधी तरतुदीही आहेत. सभासदाने संस्थेच्या कारभारात सहभाग घेणे आणि संस्थेची वैध देणी भरणे याला महत्त्व दिले आहे. त्यामुळे सभासदत्व म्हणजे केवळ फ्लॅटचा ताबा नव्हे, तर संस्थेच्या सामूहिक व्यवस्थापनात सहभागी होण्याची जबाबदारीदेखील आहे. उपविधी क्र. २३ हा प्रत्येक सभासदासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. या तरतुदीनुसार सभासदाला उपविधींची प्रत मिळवणे, लेखापरीक्षण अहवाल पाहणे तसेच कायद्यातील तरतुदींनुसार सोसायटीची पुस्तके, नोंदवही व कागदपत्रांची पाहणी क...

पर्यावरणपूरक 'ग्रीन' हौसिंग सोसायटी : काळाची गरज आणि शाश्वत विकासाचा मार्ग

हवामान बदल, वाढते प्रदूषण, पाण्याची टंचाई, ऊर्जा संकट आणि नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता ऱ्हास ही आज संपूर्ण जगासमोरील गंभीर आव्हाने आहेत. या समस्यांवर मात करण्यासाठी शासन, स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि नागरिक यांनी संयुक्तपणे प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. याच पार्श्वभूमीवर "ग्रीन सोसायटी" किंवा पर्यावरणपूरक हौसिंग सोसायटी ही संकल्पना अधिक महत्त्वाची ठरत आहे. ग्रीन सोसायटी म्हणजे अशी निवासी सोसायटी जी पाणी, वीज आणि इतर नैसर्गिक संसाधनांचा काटकसरीने वापर करते, कचऱ्याचे वैज्ञानिक व्यवस्थापन करते, वृक्षसंवर्धनाला प्राधान्य देते आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करत शाश्वत विकासाचा मार्ग स्वीकारते. ही केवळ पर्यावरणाची नव्हे, तर आर्थिक बचत, आरोग्यदायी जीवन आणि भावी पिढ्यांच्या सुरक्षित भविष्यासाठी आवश्यक असलेली जीवनशैली आहे. पावसाच्या पाण्याचे संकलन म्हणजे रेन वॉटर हार्वेस्टिंग हा ग्रीन सोसायटीचा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. दरवर्षी पडणारे लाखो लिटर पावसाचे पाणी योग्य नियोजनाअभावी वाहून जाते. हे पाणी साठवून किंवा जमिनीत मुरवून भूजल पातळी वाढविता येते आणि उन्हाळ्यातील पाणीटंचाईवर मोठ्या प्रमाणात मात करता ...

जिल्हा हौसिंग फेडरेशन : हौसिंग सोसायट्यांचे हक्काचे व्यासपीठ

आजच्या झपाट्याने वाढणाऱ्या शहरीकरणाच्या काळात सहकारी गृहनिर्माण संस्थांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे. या संस्थांवर केवळ इमारतीचे व्यवस्थापन करण्याची जबाबदारी नसून, सदस्यांचे हित जपणे, आर्थिक व्यवहार पारदर्शक ठेवणे, कायद्याचे पालन करणे आणि शासनाच्या विविध नियमांची अंमलबजावणी करणे हीदेखील तितकीच महत्त्वाची जबाबदारी असते. परंतु प्रत्येक सोसायटीकडे कायदेशीर, तांत्रिक किंवा प्रशासकीय तज्ज्ञ उपलब्ध असतीलच असे नाही. अशा वेळी जिल्हा हौसिंग फेडरेशन ही संस्था प्रत्येक हौसिंग सोसायटीसाठी आधारवडाचे काम करते. जिल्हा हौसिंग फेडरेशन म्हणजे जिल्ह्यातील सहकारी गृहनिर्माण संस्थांचे प्रतिनिधित्व करणारी सर्वोच्च जिल्हास्तरीय संघटना होय. सहकाराच्या तत्त्वांवर आधारित असलेल्या या संघटनेचा उद्देश केवळ सदस्यसंख्या वाढविणे नसून, जिल्ह्यातील सर्व हौसिंग सोसायट्यांचे प्रश्न एकत्रितपणे शासनापुढे मांडणे, त्यांना योग्य मार्गदर्शन करणे, त्यांच्या हक्कांचे संरक्षण करणे आणि सहकारी गृहनिर्माण चळवळीला अधिक बळकटी देणे हा आहे. एकट्या संस्थेचा आवाज अनेकदा प्रशासनापर्यंत प्रभावीपणे पोहोचत नाही; मात्र फेडरेशनच्या माध्यमा...

हौसिंग सोसायटीच्या सभा व त्यांचे महत्त्व

हौसिंग सोसायटीच्या सभागृहात होणारी प्रत्येक चर्चा, प्रत्येक ठराव आणि प्रत्येक मतदान हे केवळ औपचारिक कामकाज नसते; ते हौसिंग सोसायटीच्या भविष्यातील वाटचालीचा पाया घालणारे असते. एखाद्या संस्थेची आर्थिक शिस्त, पारदर्शक कारभार, सभासदांमधील एकोपा आणि विकासाची दिशा या सर्वांचा उगम सोसायटीच्या सभांमधूनच होतो. त्यामुळे सभा म्हणजे केवळ बैठका नसून, त्या सहकार, लोकशाही आणि जबाबदार व्यवस्थापनाचे प्रभावी व्यासपीठ आहेत. सहकारी गृहनिर्माण संस्था ही प्रत्येक सभासदाच्या सहभागावर चालणारी लोकशाही संस्था आहे. संस्थेचे दैनंदिन व्यवस्थापन, आर्थिक नियोजन, विकासकामे, सभासदांच्या अडचणींचे निराकरण आणि भविष्यातील धोरणे याबाबतचे महत्त्वपूर्ण निर्णय सभांमधूनच घेतले जातात. म्हणूनच सोसायटीच्या सभांना संस्थेच्या सुशासनाचा कणा मानले जाते. हौसिंग सोसायटीमध्ये प्रामुख्याने वार्षिक सर्वसाधारण सभा, विशेष सर्वसाधारण सभा आणि व्यवस्थापन समितीच्या सभा आयोजित केल्या जातात. वार्षिक सर्वसाधारण सभेत मागील आर्थिक वर्षाचा लेखाजोखा, लेखापरीक्षण अहवाल, अंदाजपत्रक, देखभाल निधीचा वापर, समितीचा वार्षिक अहवाल तसेच आगामी वर्षासाठीचे नियोजन...