घर घेताना १० चुका ज्या ९०% लोक करतात...

घर खरेदी हा आयुष्यातील सर्वात मोठा आर्थिक निर्णय मानला जातो. अनेकजण आयुष्यभराची बचत, कर्ज आणि भविष्याची सुरक्षितता एका घरात गुंतवतात. मात्र एवढा महत्त्वाचा निर्णय घेताना बहुतेक लोक भावनेच्या भरात किंवा माहितीअभावी काही गंभीर चुका करतात. या चुका तात्काळ दिसून येत नाहीत, पण पुढील अनेक वर्षे आर्थिक, कायदेशीर आणि मानसिक त्रासाचे कारण ठरतात. दुर्दैवाने, अशा चुका सुमारे ९० टक्के घरखरेदीदारांकडून केल्या जातात.

पहिली मोठी चूक म्हणजे कागदपत्रे नीट न तपासता घर खरेदी करणे. जाहिरात, ब्रोशर किंवा बिल्डरच्या आश्वासनांवर विश्वास ठेवून अनेकजण करार करतात. जमीन मालकी, मंजूर नकाशे, बांधकाम परवानग्या आणि प्रकल्पाची कायदेशीर स्थिती तपासली नाही तर भविष्यात मोठे धोके निर्माण होतात.

दुसरी चूक म्हणजे नोंदणीकृत करार न करता पैसे भरणे. बुकिंग अमाउंट, टोकन किंवा अ‍ॅडव्हान्स या नावाखाली करारापूर्वी मोठी रक्कम देणे ही गंभीर चूक आहे. नोंदणीकृत कराराशिवाय दिलेले पैसे कायदेशीरदृष्ट्या असुरक्षित ठरतात.

तिसरी चूक म्हणजे OC (Occupation Certificate) शिवाय कब्जा स्विकारणे. OC नसलेली इमारत कायदेशीरदृष्ट्या अपूर्ण मानली जाते. अशा घरात पाणी, वीज, प्रशासकीय कर आणि भविष्यातील व्यवहारांमध्ये अडचणी येतात, परंतु याची जाणीव अनेकांना नसते.

चौथी चूक म्हणजे कब्जा दिला याअर्थी सर्व काही संपले असे समजणे. कब्जा घेतल्यानंतरही बिल्डरची जबाबदारी संपत नाही. गळती, भेगा, अपूर्ण कामे किंवा वचन दिलेल्या सुविधा न मिळाल्यास तक्रार करण्याचा हक्क नागरिकांकडे कायम असतो, परंतु हे अनेकांना माहीत नसते.

पाचवी चूक म्हणजे मेंटेनन्स आणि भविष्यातील खर्चाचा अंदाज न घेणे. घराची किंमत परवडली म्हणून खरेदी केली जाते. पण नियमित मेंटेनन्स, विशेष निधी, दुरुस्ती खर्च याचा विचार केला जात नाही. पुढे हा खर्च आर्थिक ओझे ठरतो.

सहावी चूक म्हणजे पार्किंग, अमेनिटी आणि कॉमन एरियाबाबत स्पष्टता न ठेवणे. पार्किंगचे प्रकार, त्याचा हक्क, तसेच ब्रोशरमध्ये दाखवलेल्या सुविधा प्रत्यक्षात मिळतील का? याबाबत अनेकजण लेखी खात्री घेत नाहीत. यामुळे नंतर वाद निर्माण होतात.

सातवी चूक म्हणजे कन्व्हेअन्स डीडकडे दुर्लक्ष करणे. जमीन व इमारत सोसायटीच्या नावे हस्तांतरित न झाल्यास सदस्यांचे मालकीहक्क अपूर्ण राहतात. मात्र बहुतांश घरखरेदीदार कन्व्हेअन्सचा विषय वर्षानुवर्षे दुर्लक्षित करतात.

आठवी चूक म्हणजे कायदेशीर सल्ला न घेणे. "सगळेच घेत आहेत”, “बिल्डर मोठा आहे” या समजुतीवर अनेकजण वकिलाचा सल्ला टाळतात. यामुळे थोडा खर्च वाचवण्याच्या नादात भविष्यात मोठा तोटा सहन करावा लागतो.

नववी चूक म्हणजे फक्त किंमत पाहून निर्णय घेणे. स्वस्त घराच्या आकर्षणात स्थान, सुविधा, कायदेशीर स्थिती आणि भविष्यातील मूल्य याकडे दुर्लक्ष होते. स्वस्त घर पुढे महाग ठरते, हे अनेकांना उशिरा कळते.

दहावी आणि सर्वात महत्त्वाची चूक म्हणजे आपले हक्क माहित नसणे. MOFA, RERA आणि ग्राहक कायद्यांमुळे घरखरेदीदारांचे अनेक हक्क सुरक्षित आहेत. मात्र माहिती नसल्यामुळे घर खरेदीदार अन्याय सहन करतो आणि बिल्डर त्याचा फायदा घेतो.

एकंदरीत, घर खरेदी ही घाईघाईने किंवा भावनेने घेण्याची गोष्ट नाही. योग्य माहिती, कायदेशीर जागरूकता आणि थोडी सावधगिरी बाळगली, तर वरील दहा चुका सहज टाळता येऊ शकतात. घर हे आनंदाचे ठिकाण असावे, अडचणींचे केंद्र नसावे आणि ते फक्त जागरूक निर्णयातूनच शक्य आहे.

ॲड. अभिषेक खोत, सांगली

मो. ९९६०६६१६५७