महाराष्ट्रात घर खरेदी करणाऱ्या लाखो नागरिकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी महाराष्ट्र ओनरशिप ऑफ फ्लॅट्स ॲक्ट, १९६३ (MOFA) हा कायदा लागू करण्यात आला. घर खरेदीदार आणि बिल्डर यांच्यातील असमतोल शक्ती लक्षात घेऊन हा कायदा तयार करण्यात आला असून, त्यामध्ये बिल्डरवर अनेक स्पष्ट आणि बंधनकारक जबाबदाऱ्या टाकण्यात आल्या आहेत. दुर्दैवाने, माहितीअभावी अनेक घरखरेदीदार या जबाबदाऱ्यांपासून अनभिज्ञ राहतात आणि त्याचा फायदा बिल्डर घेतो. MOFA अंतर्गत बिल्डरच्या दहा महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या समजून घेणे प्रत्येक घरखरेदीदारासाठी अत्यावश्यक आहे.
पहिली आणि सर्वात महत्त्वाची जबाबदारी म्हणजे लिखित करार (Agreement for Sale) करणे. MOFA नुसार, बिल्डरने फ्लॅटची बुकिंग रक्कम स्वीकारण्यापूर्वी किंवा ठरावीक रकमेपेक्षा जास्त पैसे घेण्यापूर्वी नोंदणीकृत करार करणे बंधनकारक आहे. तोंडी आश्वासनांना कायदेशीर मूल्य नसते.
दुसरी जबाबदारी म्हणजे प्रकल्पाची संपूर्ण व खरी माहिती देणे. जमीन मालकी, लेआउट, मंजूर नकाशे, प्रस्तावित सुविधा, बांधकामाचा कालावधी याबाबत चुकीची किंवा अपुरी माहिती देणे हा MOFA अंतर्गत गुन्हा ठरतो.
तिसरी महत्त्वाची जबाबदारी म्हणजे वचन दिलेल्या सुविधांप्रमाणेच बांधकाम करणे. जाहिरात, ब्रोशर किंवा करारात नमूद केलेल्या सुविधा कमी करणे, बदलणे किंवा रद्द करणे याची बिल्डरला परवानगी नाही, जोपर्यंत सर्व फ्लॅटधारकांची संमती घेतली जात नाही.
चौथी जबाबदारी म्हणजे वेळेत व कायदेशीररीत्या कब्जा देणे. मंजूर नकाशांनुसार आणि नियमांप्रमाणे पूर्ण झालेल्या इमारतीचा कब्जा देणे आवश्यक आहे. ऑक्युपेशन सर्टिफिकेट (OC) शिवाय दिलेला कब्जा हा कायदेशीरदृष्ट्या धोकादायक ठरतो.
पाचवी जबाबदारी म्हणजे बांधकामातील दोष दुरुस्त करणे. गळती, भेगा, निकृष्ट साहित्य, वीज-पाणी व्यवस्था यातील त्रुटी या “मेंटेनन्स”च्या नावाखाली टाळता येत नाहीत. या सर्व दोषांची जबाबदारी बिल्डरवरच राहते.
सहावी जबाबदारी म्हणजे जादा रक्कम वसूल न करणे. करारात नमूद नसलेले शुल्क, अवाजवी मेंटेनन्स, अमेनिटी चार्जेस किंवा इतर नावाखाली पैसे उकळणे MOFA अंतर्गत बेकायदेशीर आहे.
सातवी महत्त्वाची जबाबदारी म्हणजे सोसायटीची नोंदणी करून देणे. ठरावीक कालावधीत सहकारी गृहनिर्माण संस्था स्थापन करणे व तिची नोंदणी करून देणे ही बिल्डरची कायदेशीर जबाबदारी आहे.
आठवी जबाबदारी म्हणजे कन्व्हेअन्स डीड करून देणे. जमीन व इमारत सोसायटीच्या नावावर हस्तांतरित करणे म्हणजेच कन्व्हेअन्स करणे MOFA अंतर्गत बंधनकारक आहे. ही जबाबदारी टाळणे म्हणजे घरखरेदीदारांचे मालकीहक्क रोखून धरणे होय.
नववी जबाबदारी म्हणजे कॉमन एरियाचा गैरवापर न करणे. जिने, लिफ्ट, पार्किंग, ओपन स्पेस या सामायिक जागा स्वतःच्या फायद्यासाठी विकणे किंवा वापरणे बिल्डरला परवानगी नाही.
दहावी आणि अंतिम जबाबदारी म्हणजे कायद्याचे पालन करणे व फसवणूक टाळणे. खोटी आश्वासने, चुकीची जाहिरात, माहिती लपवणे किंवा दबावाखाली निर्णय घ्यायला लावणे हे सर्व MOFA अंतर्गत गंभीर उल्लंघन ठरते.
एकंदरीत, MOFA कायदा हा बिल्डरविरोधी नसून घरखरेदीदारांच्या हक्कांचे संरक्षण करणारा कायदा आहे. या दहा जबाबदाऱ्यांची जाणीव घरखरेदीदारांना झाल्यास अनेक फसवणुका थांबू शकतात. जागरूक नागरिक आणि मजबूत कायदा यांची सांगड घातली, तर घर खरेदी ही सुरक्षित आणि विश्वासार्ह प्रक्रिया ठरू शकते.
ॲड. अभिषेक खोत, सांगली
मो. ९९६०६६१६५७
Comments
Post a Comment